Kamu idareleri ve özellikle Devlet Su İşleri, parçalanarak tarım için elverişsiz hale gelmiş arazileri birleştirmek suretiyle, tarıma elverişli hale getirmeyi amaçlar. Bu amaç doğrultusunda yapılan işlemlerden biri de arazi toplulaştırmasıdır. Arazi toplulaştırması; çeşitli nedenlerle bölünmüş, parçalanmış, işlevselliğini yitirmiş hale gelen toprak parçalarının parselasyon planlarının yenilenmesinden ibarettir. Arazi toplulaştırması yapılmasıyla birlikte, toplulaştırma işleminden önce parselasyonları biçimsiz geometrik şekiller olan tarlalar, dikdörtgen ve kare şeklinde sınırları daha net ve keskin görünümlü hale getirilir.
Arazi toplulaştırması işlemi tarla maliklerinin mülkiyet hakkını doğrudan ilgilendiren çok aşamalı idari bir işlemdir. Arazi toplulaştırması işlemi her ne kadar teknik verilerle ilerletilmiş olsa da kimi zaman arazi maliklerinin hak kaybına uğramasına sebebiyet vermektedir. Biz bu yazımızda arazi toplulaştırma işlemini ve hukuka aykırı arazi toplulaştırma işlemlerine karşı başvurulabilecek hukuki yolları inceleyeceğiz.
Arazi Toplulaştırması Aşamaları
1. Arazi Toplulaştırması Kararı
Arazi toplulaştırması işlemlerine başlanmadan önce toplulaştırma yapılacak alanlar saptanır. İsteğe bağlı yahut zorunlu olarak yapılan toplulaştırmada Cumhurbaşkanı kararı verilerek, karar Resmi Gazete’de yayımlanır. Cumhurbaşkanı tarafından verilen arazi toplulaştırma kararına bireysel olarak itiraz mümkün değildir. Yazımızın devamında ifade edildiği üzere yalnızca belirli aşamalarda itiraz ve iptal davası açılabilir.
2. Arazi Derecelendirmesi
Arazi toplulaştırması kararından sonra idare, arazinin genel niteliklerini, sabit tesisleri tespit eder. Arazi malikleri ve arazi sınırları net olarak belirlenir. Akabinde toplulaştırma yapılacak alanda yer alan arazilerin, toprak yapısı değerlendirilmek üzere Arazi Derecelendirmesi aşamasına geçilir.
Arazi derecelendirmesi; toprağın yapısına, toprağın verimine, toprağın niteliğini ve değerini belirleyen diğer etkenlere göre sınıflandırma yapılmasından ibarettir. Buna göre toprak parçası çeşitli yönlerden değerlendirilerek puanlanır. Alınan puanlara göre toprağın derecesi belirlenir.
Arazi Derecelendirmesinin İlanı: Arazi derecelendirmesi yapıldıktan sonra muhtarlıkta, mahalli birimlerde ve uygun olması halinde internet ortamında ilan edilir. Arazi derecelendirmesine ilişkin parselasyon planı, 30 gün süreyle görünebilir bir şekilde askıda tutulur.
Arazi Derecelendirmesine İtiraz: Arazi derecelendirmesi ilan edildikten sonra, DSİ’ye yahut ilgili idareye itiraz edilmesi mümkündür. İtiraz süresi, askı tarihinden itibaren başlayıp, askının indirildiği günü takip eden ilk iş günü mesai bitimine kadardır. İtirazlar yazılı olarak yapılır ve mutlaka gerekçelendirilmelidir.
3. Parselasyon Planının Yapılması
Arazi derecelendirmesi kesinleştikten sonra çiftçilerin tercihi alınır. Genellikle toprak sahiplerinin tercihleri, mülakat yoluyla düzenlenmiş bir belgede gösterilir. Akabinde çiftçilerin tercihleri de gözetilerek, arazi dağıtımı yapılır. Toprak sahiplerine, eski topraklarının değerinde yeni bir toprak verilir. Akabinde parselasyon planı oluşturularak, tıpkı arazi derecelendirmesinde olduğu gibi ilan edilir.
Parselasyon Planlarının İlanı: Parselasyon planları, maliklerin yeni arazilerini gösteren plandır. Muhtarlıkta yahut ilgili kurumda askıya çıkarılan plan 30 gün boyunca görünür bir şekilde korunur. Parselasyon planları en fazla 3 kez hazırlanarak ilan edilebilir. Ancak kamu yatırımının zorunlu kılması durumunda bir kez daha askıya çıkarılması mümkündür.
Parselasyon Planlarına İtiraz: Parselasyon planı askıdan indirildikten sonra 15 günlük süre içerisinde idareye yazılı olarak itiraz edilmesi mümkündür. İtiraz yerinde görülürse yeniden plan yapılabilir. Ancak yukarıda ifade edildiği gibi en fazla 3 kez, zorunlu durumlarda 4 kez parselasyon planı çıkarılabilir.
4. Toprakların Dağıtımı ve Tescil
Parselasyon planının da kesinleşmesiyle birlikte kolluk kuvvetleri eşliğinde, saha üzerinde toprak sınırlarının belirlenmesi işlemi yapılır. Akabinde maliklere yeni tapuları kayda alınarak, arazi toplulaştırması işlemi tamamlanmış olur.
Arazi Toplulaştırması Uygulamasına Karşı İptal Davası
Arazi toplulaştırma işlemi niteliği gereği bir idari işlemdir. İdari işlemler nedeniyle hakları yahut menfaatleri ihlal edilenler idare mahkemelerinde iptal davası açabilir. İptal davası, idari işlemin konu, sebep, amaç, yetki ve şekil unsurlarından biri yönünden hukuka aykırı olduğu iddiasına dayanır. Arazi toplulaştırmasının da çeşitli aşamalarında, icra edilebilir işlemlere karşı iptal davası açılabilmesi mümkündür. Örneğin arazi derecelendirmesi başlı başına icrai bir işlem olup doğrudan dava konusu edilebileceği gibi, parselasyon işlemleri de dava konusu edilebilir.
Arazi Toplulaştırması Dava Açma Süresi
Arazi toplulaştırması işlemlerine karşı dava açma süresi İYUK hükümlerine göre belirlenir. Buna göre dava açma süresi, idari işlemin ilanından itibaren 60 gündür. 60 günlük süre içerisinde dava açılabileceği gibi, DSİ’ye başvuruda bulunulabilir. DSİ’ye yapılacak başvuru dava açma süresini durdurur. Şayet 30 gün içerisinde idarece cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır ve dava açma süresi işlemeye devam eder. Bununla birlikte kimi durumlarda idari makamlara başvuru yoluyla dava açılabilmesi de mümkündür.
Arazi Toplulaştırması Davası Görevli ve Yetkili Mahkeme
Arazi toplulaştırmasına karşı açılacak davalarda idare mahkemeleri görevlidir. Yetkili mahkeme ise taşınmaz malın bulunduğu yerdeki mahkemedir.
Arazi Toplulaştırması Sorgulama
Arazi toplulaştırması yapılacak tarım bölgelerinin tespitinde e-devlet aracılığıyla sorgulama yapılabilmektedir. Ayrıca tarım arazisiyle ilgili Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü internet adresinden de toplulaştırmaya ilişkin bilgi edinilebilir.
Sonuç
Arazi toplulaştırması, dağınık ve parselasyon planında biçimsiz hale gelmiş tarım arazilerinin birleştirilerek yeniden dağıtımının yapılmasından ibarettir. Arazi toplulaştırması uygulamasının esas amacı tarım alanlarını korumak, çiftçinin giderini azaltmaktadır. Arazi toplulaştırması sırasında, pek çok çiftçinin mülkiyet hakkı doğrudan etkilendiği için hukuka aykırı işlem tesisinin ortaya çıkması mümkündür. Bu gibi durumlarda bu alanda uzman avukatların yardımıyla iptal davası açılmalıdır.
Av. Mücahit KAYNARCA
Kardeşim dededen kalma suya ve yola yakın tarlanın yanindakini de traktörünü satarak birleştirmişti.Toplulâstirma adı altında elindeki tarla alınarak suya ve de yola uzak ortalarda bir tarla verilmiş.Şimdi o tarlayı satsa bir traktör dahi alamaz.Bir başka çiftçinin yine yola ve suya yakın 8 dönüm tarlası alınıp bir başkasına verilmiş.Ona da yine uzakta ve de 5 dönüm bir tarla verilmiş.Bu sadece 2 örnek. Mağdur durumdaki çiftçiler mahkemeye gidersek kazanamayiz diyerek itiraz da edememiş.Değerli arazilerin zengin çiftçilere verilmesi manidar değil mi? Hakları resmen gaspedilen bu insanlar zor duruma düşürülurken dağıtımı yapan görevlilerin zengin çiftçilerden bir kazanç sağlamış olabileceğini de düşündürtüyor.Bunun adı toplulaştırma falan olamaz.
Ben Tokat döllük gazi osman paşa kötü ihale ve traktör satıp tarla alma ve iki parseli taşıma yoluyla iyi topraklı yerden alıp taşlı yere götürmesiyle yüzde on yüzde yirmi düşürülmüş nereye itiraz ve ne yapmalıyız birinci askı çıktı onda görünüyor teşekkür ederim.
Kardeşim ve ben tarla almıştık toplulaştırma gelmesiyle 1.askıda tarlaların iyi topraklı yerden taşlı ve çay yere yüzde 20 düşürülerek gitmiştir. Bunun için ne yapmamız gerekir.
İletişim kanallarımızdan bizlere ulaşarak detaylı bilgi edinebilirsiniz.